Գանատայում հայկական գաղութի սկիզբ է դրուել 1880-ականներին եւ 1890-ականներին, երբ Գանատա են մեկնել ուսանողներ, վաճառականներ եւ գիւղատնտեսներ, հիմնականում Թուրքիայի կողմից գրաւուած տարածքներից, ապա եւ Հայոց ցեղասպանութիւնից վերապրածներ։ Ցեղասպանութեանը զուգահեռ տեղի ունեցաւ նաեւ լեզուասպանութիւն, որը տարբեր դրսեւորումներով շարունակւում է մինչեւ այսօր: Ոչնչացուեցին բազմահազար կրթական ու կրօնական հաստատութիւններ, թատրոններ, մշակութային կեդրոններ, լրատուամիջոցներ, հրատարակչութիւններ, տպարաններ, գրադարաններ, միջնադարեան ձեռագիր

Սփիւռքը, որ առանձնանում է իր պատմութեամբ, իր պահպանման եւ զարգացման ձեւերովու հնարաւորութիւններով, տարբեր է իր գաղթօճախներով, որտեղ ազգայինգործունէութիւնը, հայրենիքի հետ ամուր կապը կազմակերպւում եւ պահւում է հայկականհաստատութիւնների միջոցով՝ եկեղեցիներ, բարեսիրական, կրթամշակութային …

Օդակայանում։-Հասցէ,-լսեցի ծառայողի ձայնը։*-Անունդ,- յանկարծ ուղեղիս մեջ արձագանք տուեց մի ձայն։– Խաչատուր,-լսուեց փոքրիկ որբուկի ձայնը։Եւ նորից խիստ տոնով՝-Ազգանունդ։Քաղցած, շփոթուած ու վախեցած փոքրիկը չյիշեց, սառեց տեղում, միայն կարողացաւ կմկմալով արտաբերել՝ օգնութիւն։-Եարտմեան։ Անցիր։Յետոյ – յետոյ փոքրիկ որբուկը պիտի հասկանար, որ իրեն կնքուած Եարտմեանը թրքերէն նշանակում էր օգնութիւն։*Օդակայանի ծառայողը կրկնեց։-Հասցէդ։-Պուրճ Համուտ,- արագ պատասխանեցի ես։Տապ էր, ինձ դիմաւորեց կիզիչ արևը,

Օրն աւարտուել էր, գիշերն իր սեւ թաւշեայ քօղով ծածկել էր պատուհանիցս այն կողմ երեւացող նեղլիկ փողոցը, որտեղ իրար նայող շէնքերի պատուհաններից հատ ու կենտ երեւացող լոյսերը կարծես գիշերուայ մթում շաղ տուած աստղեր լինէին, որ տեսել էին փողոցի անցուդարձը, գիտէին ամէն անցորդի անգամ քայլուածքը, լսել էին նրանց ուրախ ու տխուր պատմութիւնը։ -Ինչպէ՞ս է փողոցի անունը,- հարցրեցի։-Պուրճ

Լոյսը բացւում էր: Դալարը հանդարտ բացեց աչքերը. գիշերը նա բաւական հանգիստ էր եղել: Աչքը գցեց՝ պատուհանը բաց էր, իսկ արեւի մի շող ծառի արանքից ներս էր սողոսկել եւ նրա գունատ դէմքի վրայ նշմարելի դարձրել ցաւի գոյնը:Դալարը դանդաղ գլուխը թեքեց դէպի արեւի շողը, նրա դէմքին ուրուագծուեց մի թոյլ ժպիտ, հայեացքը անթարթ յառեց երկինք, աչքերի մէջ երեւաց