Diaspora

Ճակատագրեր՝ սփիւռքի ճանապարհին. Սփիւռքահայի մը կեանք

Հայաստանյաց առաքելական եկեղեցին միշտ առանցքային դեր է ունեցել Սփյուռքի հայկական համայնքների հոգևոր, հասարակական կյանքում՝ նպաստելով համայնքների ազգային նկարագրի պահպանմանը, հայրենիքի հետ կապի ամրապնդմանը։ 1898 թուականին, Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Մկրտիչ Ա՝ Խրիմեան Հայրիկի տնօրինութեամբ հիմնադրվում է Ամերիկայի հայկական եկեղեցին՝ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների և Կանադայի մեջ նորածիլ հայկական համայնքների հոգևոր ու մշակութային կյանքի կարիքները հոգալու համար: 

Դուռը բացուեց: Ինձ սպասում էին: – Բարեւ,- լսեցի առաջին բառը: – Hi,- լսեցի երկրորդը: Տան տիկինը ժպտալով ինձ ներս հրաւիրեց: Հիւրասենեակը շնչում էր հայերէն, պատերին հայկական եկեղեցիները պատկերող նկարներ էին, խաչ եւ հայկական տառապատկերներով ձեռագործ աշխատանքներ, ինչպէս սփիւռքի ամէն հայի տանը, այստեղ էլ պատին, բոլորին տեսանելի տեղում, կախուած էր Արարատը` իր ողջ վեհութեամբ եւ գեղեցկութեամբ.

Դասարանում անսովոր լռություն էր տիրում։ Սովորաբար աղմուկ է, շշուկներ ու հեռախոսների թաքուն լույսեր, բայց այսօր բոլորը հանգիստ էին։ Պատերին կախված էր Մեծ Հայքի քարտեզը, հայերեն այբուբենը, Արարատի նկարը, իսկ ուսուցչի սեղանին հպարտորեն դրված էր Արցախի փոքրիկ դրոշը։ Այս ամենը ասում էր մեկ բան․ սա սփյուռքի ազգային վարժարան է՝ վայր, որտեղ փորձում էին պահել այն, ինչը դրսում հեշտ էր կորցնել։ Այստեղ հավաքված աշակերտներից շատերը տանը հայերեն էին խոսում, ոմանք՝ հազվադեպ, ոմանք էլ հայերեն սովորում էին հենց այս

Գանատայում հայկական գաղութի սկիզբ է դրուել 1880-ականներին եւ 1890-ականներին, երբ Գանատա են մեկնել ուսանողներ, վաճառականներ եւ գիւղատնտեսներ, հիմնականում Թուրքիայի կողմից գրաւուած տարածքներից, ապա եւ Հայոց ցեղասպանութիւնից վերապրածներ։ Ցեղասպանութեանը զուգահեռ տեղի ունեցաւ նաեւ լեզուասպանութիւն, որը տարբեր դրսեւորումներով շարունակւում է մինչեւ այսօր: Ոչնչացուեցին բազմահազար կրթական ու կրօնական հաստատութիւններ, թատրոններ, մշակութային կեդրոններ, լրատուամիջոցներ, հրատարակչութիւններ, տպարաններ, գրադարաններ, միջնադարեան ձեռագիր

Սփիւռքը, որ առանձնանում է իր պատմութեամբ, իր պահպանման եւ զարգացման ձեւերովու հնարաւորութիւններով, տարբեր է իր գաղթօճախներով, որտեղ ազգայինգործունէութիւնը, հայրենիքի հետ ամուր կապը կազմակերպւում եւ պահւում է հայկականհաստատութիւնների միջոցով՝ եկեղեցիներ, բարեսիրական, կրթամշակութային …

Լոյսը բացւում էր: Դալարը հանդարտ բացեց աչքերը. գիշերը նա բաւական հանգիստ էր եղել: Աչքը գցեց՝ պատուհանը բաց էր, իսկ արեւի մի շող ծառի արանքից ներս էր սողոսկել եւ նրա գունատ դէմքի վրայ նշմարելի դարձրել ցաւի գոյնը:Դալարը դանդաղ գլուխը թեքեց դէպի արեւի շողը, նրա դէմքին ուրուագծուեց մի թոյլ ժպիտ, հայեացքը անթարթ յառեց երկինք, աչքերի մէջ երեւաց

Օրն աւարտուել էր, գիշերն իր սեւ թաւշեայ քօղով ծածկել էր պատուհանիցս այն կողմ երեւացող նեղլիկ փողոցը, որտեղ իրար նայող շէնքերի պատուհաններից հատ ու կենտ երեւացող լոյսերը կարծես գիշերուայ մթում շաղ տուած աստղեր լինէին, որ տեսել էին փողոցի անցուդարձը, գիտէին ամէն անցորդի անգամ քայլուածքը, լսել էին նրանց ուրախ ու տխուր պատմութիւնը։ -Ինչպէ՞ս է փողոցի անունը,- հարցրեցի։-Պուրճ